Aleksandra Tracz

Psycholog

Czy rozmawiać z przedszkolakiem o koronawirusie?

Sytuacja, w której się znaleźliśmy jest nadzwyczajna, niezwykle dynamiczna, może powodować napięcie, nierzadko wywołuje lęk, wymusza zmianę zachowań, przyzwyczajeń, codziennego trybu życia. Dla dziecka w wieku przedszkolnym te zmiany mogą być niemal niezauważalne, ale mogą również stanowić wywrócenie jego świata do góry nogami. Przecież nawet nam, dorosłym, bywa trudno w nowej rzeczywistości i potrzebujemy czasu, aby oswoić się z sytuacją. To my, dorośli, osoby znaczące dla malucha mamy tutaj ogromną moc sprawczą. Jeśli nie zatroszczymy się o emocje dziecka, mogą one doprowadzić do poważnego zachwiania lub nawet całkowitej utraty jego poczucia bezpieczeństwa.

Dzieci są bardzo spostrzegawcze i z reguły widzą oraz czują więcej, niż nam się wydaje. Ponadto bardzo łatwo przejmują nasze emocje.

1. Przede wszystkim obserwuj uważnie dziecko (czy coś zmieniło się w jego zachowaniu, czy zadaje pytania, a może unika tematu, czy zmieniło się podejście dziecka do nas?), ale również siebie (czy aby epidemia nie zdominowała naszych rozmów z rodziną i znajomymi, czy nie tworzymy z obecnej sytuacji tematu tabu, a może stale nasłuchujemy informacji radiowych lub telewizyjnych?).

2. Nie ma jednej recepty na to, jak rozmawiać z tak małym dzieckiem o zagrożeniu związanym z epidemią koronawirusa. Jedno jest jednak pewne – nie należy unikać tematu rozmowy, bagatelizować, pozostawiać pytań dzieci bez odpowiedzi. Udawanie, że nic się nie dzieje jest wielkim błędem, bo dziecko odczuwa wyraźne napięcie, kiedy słyszy przepełnione dramatyzmem informacje (płynące szerokim strumieniem z radia, telewizji, rozmów między dorosłymi), widzi ludzi w maseczkach, prawdopodobnie odczuwa mniejszą lub bardziej wyraźną zmianę w codziennym funkcjonowaniu rodziny.

3. Pamiętaj, że aby taka rozmowa miała sens, musisz poprowadzić ją w sposób dostosowany do wieku dziecka i jego możliwości poznawczych oraz emocjonalnych. Zachowaj powagę oraz szacunek dla małego człowieka.Szczera rozmowa z dzieckiem, na adekwatnym dla  niego poziomie, pomaga oswoić sytuację, daje szansę na okiełznanie strachu. Szczerość buduje też zaufanie.

4. Warto podkreślić rolę dziecka w zachowaniu bezpieczeństwa. Daje to małemu człowiekowi poczucie wpływu na sytuację, pewnej kontroli nad nią. Dziecko z reguły wtedy – jako osoba sprawcza – staje się spokojniejsze[1]. Czy zastanawialiście się, Drodzy Rodzice, z czego na co dzień jest utkane poczucie bezpieczeństwa Waszego przedszkolaka? Tworzą go m.in. codzienne rytuały, stałe punkty dnia, domowe zwyczaje. Dlatego tak ważne jest, aby na bieżąco wyjaśniać dzieciom, dlaczego w obecnym czasie następują zmiany w tym zakresie i czemu one służą.

5. Twoje dziecko jest odrębną osobą. Może jest do Ciebie łudząco podobne lub zachowuje się jak Ty w jego wieku – ale to jeszcze nie oznacza, że czuje dokładnie tak samo jak Ty. Unikaj utożsamiania własnych emocji z emocjami dziecka,nie zakładaj, że znasz je „na wylot”, bo możesz w ten sposób nie zauważyć czegoś ważnego, a przez to osłabić Waszą relację.

6. Wszyscy w mniejszym lub większym stopniu obawiamy się zakażenia. Rozmawiaj z maluchem o tym, jak radzić sobie z lękiem (np. że zajęcie się czymś pomaga odpędzić lęk),  pomóż dziecku wygenerować własne pomysły na radzenie sobie z nim. Może to być rysowanie, słuchanie bajek, zabawa w lekarza…coś co absorbuje i  odpręża dziecko.

7. Jeśli maluch nie chce mówić, co czuje w tej sytuacji, nie zmuszaj go, ale daj czas i zapewnij, że w razie gdyby zmienił zdanie, chętnie z nim porozmawiasz.

8. Kiedy dziecko zapyta, „co będzie jak ono zachoruje lub zachoruje ktoś z bliskich”, odpowiedz, że wiemy, co wtedy zrobić i że z pewnością otrzyma pomoc. Nie warto zagłębiać się w szczegóły, jeśli dziecko nie pyta, lecz należy spokojnie i rzeczowo powiedzieć, że wiemy gdzie zadzwonić i kto się nami zajmie.

9. Warto też uporządkować dziecku nową rzeczywistość: opowiedzieć, jak będą wyglądały najbliższe tygodnie, ustalić z nim porządek dnia, zaplanować wspólny czas możliwie atrakcyjnie dla malucha. Takie „ułożenie” rzeczywistości na czas pozostawania w domu pozwoli Waszemu przedszkolakowi okrzepnąć w nowej, niełatwej dla wszystkich sytuacji. Plan dnia można nawet rozrysować wraz z dzieckiem na czynności – z pewnością łatwiej będzie mu się w nim odnaleźć…

10. Może się zdarzyć, że na fali informacji o szczególnym zagrożeniu dla seniorów, dziecko ujawni strach o babcię lub dziadka. Nie trzeba unikać odpowiedzi na jego pytania, ale należy pamiętać, by informacje przekazywane dziecku były nie tylko prawdziwe, ale też możliwie wspierające. Jeśli dziecko zapyta, czy ktoś z rodziny może umrzeć, nie okłamuj go.  Powiedz, że nie wiesz i nie możesz obiecać, że to nie nastąpi, ale jednocześnie możesz dać dziecku słowo, że zrobisz wszystko, co w Twojej mocy, aby Was ochronić, a w razie zachorowania wyleczyć.

Wyjaśnijmy, że z troski o dziadków nie będziemy się z nimi przez ten czas widywać, aby niechcący ich nie zarazić; jeśli mieszkacie razem z dziadkami, wytłumaczcie że trzeba się teraz obchodzić się z nimi ze szczególną troską (dbać o higienę, nie spotykać z innymi na placu zabaw itp.), bo ich zdrowie jest delikatniejsze, niż młodych ludzi. Podajcie konkretne przykłady takich zachowań wobec babci czy dziadka. Jeśli tęsknota będzie wielka, zawsze można do dziadka lub babci zadzwonić, bo przez telefon zarazki nie zarażamy. A może wpisać na ten czas takie rozmowy telefoniczne z dziadkami w plan dnia? Byłby to kolejny stały punkt, który dodatkowo uporządkuje nową sytuację i wzmocni poczucie stałości. Seniorom zapewne również umili czas kwarantanny J

11. Pozwól dziecku porozmawiać przez telefon lub skype’a z ulubionym kolegą lub koleżanką, jeśli macie taką możliwość, a ono bardzo tęskni.

Podsumowując

Rozmawiaj z dzieckiem spokojnie, pokaż, że jako dorosły masz kontrolę nad sytuacją, że w razie potrzeby wiesz co zrobić, udziel dziecku wsparcia i okaż zrozumienie dla jego uczuć. Uszanuj emocje dziecka – nie wyśmiewaj, nie bagatelizuj, nie okazuj zdenerwowania, że Twoje dziecko odczuwa lęk i się nim z Tobą dzieli.

            Pamiętaj, że nawet najtrudniejsze doświadczenia mogą nas ubogacić. To w dużej mierze od Ciebie, Mamo i Tato, zależy, czy dziecko wyniesie z obecnej sytuacji cenną wiedzę o świecie i nie straci poczucia bezpieczeństwa. Jeśli po Waszych rozmowach dzieci nadal będą chciały się z Wami dzielić swoimi przeżyciami i problemami albo przynajmniej zostanie im nawyk mycia rąk, kaszlenia w zgięcie łokcia, jedzenia warzyw, czy dbania o swoją odporność – to śmiało możecie mieć poczucie dobrze wykonanego zadania!

Jak wykorzystać czas pandemii na budowanie relacji z dzieckiem?

            Psychologowie i pedagodzy są zgodni, że bardziej, niż ilość czasu spędzanego z dzieckiem, liczy się jego jakość. Inaczej zorganizujesz czas dla malucha pracując zdalnie, inaczej kiedy możesz w tym czasie nie pracować albo pracować w innym wymiarze. To dlatego tak ważne jest, aby stworzyć z dzieckiem plan dnia, który będzie obowiązywał w tym szczególnym czasie.

            Media cyfrowe

Kontroluj czas korzystania dziecka z multimediów. Włączenie przedszkolakowi bajek w telewizji, udostępnienie gier na tablecie, telefonie lub komputerze jest tylko pozornie skutecznym rozwiązaniem…i jest tak naprawdę mieczem obusiecznym. Jeśli pozwalasz swojemu dziecku spędzać czas przed komputerem lub ekranem, kontroluj czas oraz to, co dziecko ogląda. Pokaż, że Internet może stanowić cenne źródło wiedzy i naucz, jak z niego bezpiecznie korzystać. Załóż blokadę rodzicielską. Niejednokrotnie zdarzyło mi się obserwować wśród przedszkolaków pierwsze symptomy uzależnienia od komputera, telefonu, bajek. Więcej o negatywnych skutkach możesz się dowiedzieć np. ze strony:

www.cps.edu.pl

Czytanie

Żaden audiobook nie zastąpi czytania dziecku. Czytając, jesteśmy blisko dziecka, przytulamy je, mamy okazję porozmawiać, poznać się lepiej, jesteśmy tylko dla dziecka i w ten spokój pokazujemy mu, że jest dla nas ważne, że je kochamy. Czytanie dziecku wspomaga jego rozwój językowy, rozwija zainteresowania, wyobraźnię, poszerza wiedzę o świecie. A to tylko niektóre korzyści z czytania dziecku…

Propozycje zabaw i ćwiczeń zamieszczane na stronie naszego Przedszkola

Warto śledzić stronę Przedszkola. Nauczycielki dwoją się i troją, żeby zamieszczać dla swoich grup atrakcyjne zadania i propozycje zabaw. Jeśli brakuje Ci chwilowo siły lub czasu, żeby samodzielnie coś wymyślić, skorzystaj z pomocy naszej kadry – ona zawodowo zajmuje się wspomaganiem rozwoju dzieci.

Rozmowa

W codziennym zabieganiu nieraz brakuje nam czasu na PRAWDZIWĄ rozmowę. Zapytanie o to, jak minął dzień nie załatwia sprawy. Rozmowa w znacznym stopniu wpływa na kształtowanie się  osobowości dziecka, jego emocje, myślenie, umiejętności społeczne i poczucie własnej wartości. Umożliwia dziecku rozładowanie napięć, wyrażanie uczuć w atmosferze akceptacji i bezpieczeństwa. Rozmowy budują i pogłębiają poczucie więzi z rodzicami, scalają rodzinę. Ponadto rozwijają empatię, uczą logicznego myślenia, argumentowania, negocjowania i jeszcze czegoś niesamowicie ważnego – słuchania. Kiedy rodzic słucha, to dziecko czuje, że jest kimś ważnym, że ma prawo mieć własne zdanie. Rozmowa z dzieckiem pozwala nam się stale poznawać, buduje zaufanie.

Spacer lub zabawa na świeżym powietrzu

Pomimo epidemii spacery i zabawy na powietrzu nie są zabronione, ale wręcz zalecane. Omijajcie place zabaw (nie odkazicie przecież wszystkich poręczy i huśtawek) i zatłoczonych miejsca. Dziecko odreagować, spożytkować nadmiar energii (szybciej potem zaśnie i będziesz mieć więcej czasu dla siebie). Ruch na świeżym powietrzu buduje odporność, która w obecnej chwili jest szczególnie ważna.

Zabawy plastyczne

W pracy zawodowej promowani są najbardziej ludzie aktywni i kreatywni. Zabawy plastyczne rozwijają te kompetencje, dlatego pozwól dziecku na zabawy plastyczne (malowanie, rysowanie, lepienie itd.), nawet jeśli będziesz musiał więcej sprzątać. Zabawy tego rodzaju wspomagają nie tylko rozwój poznawczy, ale również emocjonalny i ruchowy. Przyczynia się do rozwoju koordynacji wzrokowo-ruchowej, która jest niezbędna przy pisaniu i wszelkich precyzyjnych czynnościach ruchowych. Oprócz tego własna twórczość daje dziecku zadowolenie i radość, umożliwia wyrażanie emocji, wzmacnia poczucie własnej wartości, niezbędne dla kształtowania się jego osobowości.

Gry planszowe

Planszówki są świetnym sposobem na rozwijanie u naszych maluchów koncentracji. Uczą cierpliwości, podejmowanie decyzji i przewidywania skutków, obserwacji, radzenia sobie z emocjami. Są świetnymi narzędziami do nauczenia dziecka, że trzeba ponosić konsekwencje własnych działań oraz tego, że jeśli zdarzy się porażka – to nie oznacza ona końca świata. Ponadto, grając z dzieckiem w gry planszowe, masz szansę nauczyć je zasad fair play.

Układanie puzzli

Zabawa puzzlami stymuluje rozwój mózgu. To świetny trening pamięci, koncentracji, myślenia przestrzennego, sprawności rąk, cierpliwości…a to jeszcze nie wszystko. Wspólne układanie puzzli to również doskonały sposób na spędzenie czasu z rodziną na współdziałaniu.

Wspólne gotowanie

Czas spędzony w ten sposób, poza „upieczeniem dwóch pieczeni na jednym ogniu” (przygotowanie posiłku i zajęcie się dzieckiem), ma też inne zalety. Jest doskonałą okazją do poznawania nowych smaków, nauki liczenia, współdziałania, słuchania i wykonywania poleceń. Dziecko czuje się sprawcą, poznaje sztukę kulinarną, rozwija kreatywność, wzmacnia pewność siebie. Jest również polecane przez terapeutów integracji sensorycznej, ponieważ rozwija wszystkie zmysły i doskonali zdolności ruchowe.

Pozwól się czasem nudzić

Planując czas dziecka, nie należy narzucać mu w całości wymyślonych przez siebie zajęć. Zostaw maluchowi trochę czasu na realizację jego własnych pomysłów. Pozwól odpocząć, a jednocześnie daj sobie prawo do odpoczynku. Nie jesteś złym Rodzicem, kiedy pozwalasz się swoim dzieciom nudzić. Nuda także stwarza szansę do rozwoju, bo zmusza dziecko do kreatywności. Doglądaj co robi Twój przedszkolak, kiedy się nudzi i nie pozwalaj mu wtedy zabijać czasu przed ekranem. Miej kontrolę, żeby nie podpaliło domu albo nie posmakowało proszku do prania. I oczywiście chwal i doceniaj inwencję Twojego przedszkolaka!

Dzięki spędzaniu czasu z naszymi dziećmi, m.in. wspólnym zabawom wzmacniamy więzi i sprawiamy, że czuje się ono ważne i kochane. Jeśli w oczach Rodzica dziecko czuje się ważne i wartościowe, będzie silniejsze w życiu i nie straci łatwo wiary w siebie. Zainwestujmy w przyszłość naszych dzieci dając im swój czas i miłość.

Ciekawą i niewątpliwie pomocną propozycją może być krótkie ilustrowane opowiadanie Manueli Moliny Cruz o koronawirusie. Można je znaleźć w Internecie w wersji przetłumaczonej na język polski.

Aleksandra Tracz

Psycholog


Do pobrania „Czy rozmawiać z dziećmi o koronawirusie?” A. Tracz.pdf

Kategorie: Aktualności

Skip to content